Chardonnay

Wat het is

Chardonnay is de enige van de drie hoofddruiven van Champagne met witte schil en helder sap. Met ongeveer 30 procent van het areaal staat hij op nummer drie qua oppervlakte, achter Pinot Noir (38 procent) en Pinot Meunier (32 procent). Maar in commerciële betekenis is hij allesbehalve marginaal: hij domineert de Côte des Blancs voor 95 tot 100 procent en levert de stilistische ruggegraat van vrijwel elke prestige cuvée.

Genetica en herkomst

Chardonnay is een natuurlijke kruising van Pinot en Gouais Blanc, ontstaan in oost-Frankrijk (Bourgondië-grens) ergens tussen de 12e en 14e eeuw. DNA-onderzoek door Carole Meredith (UC Davis) heeft dit definitief vastgesteld in 1998. De druif draagt dus zowel de elegantie van Pinot als de productiviteit van Gouais.

Bodem en regio

Chardonnay houdt van krijt. Op de pure belemnietkrijt van de Côte des Blancs (Avize, Cramant, Le Mesnil-sur-Oger, Oger, Oiry en Chouilly) bereikt hij zijn benchmark-uitdrukking: mineraal, strak, lang bewaarbaar. Ook in oost-georiënteerde Premier Cru-dorpen op de Montagne de Reims (Villers-Marmery, Trépail) en in de zuidelijke gebieden Sézanne, Vitryat en Montgueux speelt hij een hoofdrol. In de Côte des Bar groeit het areaal Chardonnay langzaam.

Rijping en risico’s

Vroege bot. Vorstgevoelig. Dat betekent in Champagne, met regelmatige april-vorst, dat Chardonnay riskanter is dan zijn reputatie suggereert. De voorjaarsvorst van 2021 kostte plaatselijk 80 procent van de Chardonnay-oogst. Compensatie: hij rijpt vroeg af, wat in koudere jaren een voordeel was. In het huidige klimaat verschuift dat: rijping versnelt, zuurgraad krimpt, soms te snel.

Vatbaarheid voor schimmelziekten (echte meeldauw, valse meeldauw) is gemiddeld. Beter dan Pinot Noir, slechter dan Meunier.

In het glas

Jong: citroenschil, witte bloemen, groene appel, krijt, soms vuursteen. Met lang gistdépôt-rijping (lange autolyse) komen brioche, hazelnoot en wasachtige tekstuur. De zuurgraad blijft hoog door de noordelijke ligging en het krijt onder de wortels. Lange afdronk met saline accent uit de chalk.

Bij rijping van 10+ jaar ontstaan honingachtige tonen, mandarijnschil, gerookte amandel, en bij topcuvées (Salon, Krug Clos du Mesnil) zelfs een ingelegde-citroen accent dat tientallen jaren standhoudt.

Rol in de blend

Twee gezichten. Als 100 procent Chardonnay heet het Blanc de Blancs. Als blendcomponent geeft het frisheid, lengte en mineraliteit aan een assemblage waar Pinot Noir het lichaam levert en Meunier de rondheid. Reservewijnen van Chardonnay zijn voor veel grote huizen het belangrijkste instrument om huisstijl over jaren te bewaren.

Beroemde cuvées

• Salon Le Mesnil: 100 procent Chardonnay, alleen vintage, slechts 2-3 jaargangen per decennium
• Krug Clos du Mesnil: single-vineyard Blanc de Blancs uit één ommuurd perceel in Le Mesnil-sur-Oger
• Taittinger Comtes de Champagne: prestige Blanc de Blancs uit Grand Cru-percelen
• Roederer Cristal: 40 procent Chardonnay in de blend
• Dom Pérignon: 50 procent Chardonnay (varieert per jaargang)

Wanneer drinken

Jong (1-3 jaar na release): aperitief, oesters, sashimi. Middelmatig (5-10 jaar): gevogelte, witvis met saus, hardere kaas. Oud (10-20 jaar): paddenstoelgerechten, langoustines met saffraan, oude Comté.

Buiten Champagne

Chardonnay is mondiaal: Bourgondië (Chablis, Meursault, Montrachet), Californië, Australië, Chili, Zuid-Afrika. Maar nergens combineert hij zo’n hoge zuurgraad met zoveel terroir-expressie als op het krijt van Champagne.